Po ubiegłorocznych wydarzeniach w Rzeszowie (gdzie latem 2023 r. wybuchła groźna epidemia Legionella pneumophila w sieci wodociągowej, skutkująca ponad 150 zachorowaniami na chorobę legionistów), służby sanitarne w całej Polsce traktują temat wyjątkowo poważnie. W sezonie wakacyjnym 2025 GIS i lokalne stacje sanitarno-epidemiologiczne wydały szereg ostrzeżeń i zaleceń dotyczących bakterii Legionella, zwłaszcza w kontekście upałów sprzyjających jej namnażaniu. Państwowi Inspektorzy Sanitarni przypominają, że Legionella rozwija się w instalacjach wodnych – szczególnie tam, gdzie woda stoi i ma temperaturę w przedziale 20–50°C – a do zakażenia dochodzi przez wdychanie aerozolu wodno-powietrznego zawierającego bakterie. Źródłem zagrożenia mogą być zatem m.in. prysznice, natryski, jacuzzi, fontanny, klimatyzatory z własnym obiegiem wody, a nawet miejskie kurtyny wodne.
W końcu maja, tuż przed falą upałów, powiatowe sanepidy (np. w Cieszynie) wystosowały komunikaty „Bezpieczne lato – Uwaga na Legionellę”. Podkreślono w nich, że wysokie temperatury powietrza sprzyjają namnażaniu się tych bakterii w instalacjach – zwłaszcza jeśli budynek przez dłuższy czas nie był używany, a w rurach zalegała woda. Legionella wywołuje groźne choroby układu oddechowego: od legionelozy (ciężkiego zapalenia płuc zwanego chorobą legionistów, o nawet 10–15% śmiertelności wśród hospitalizowanych) po łagodniejszą gorączkę Pontiac, która daje objawy podobne do grypy. W grupie podwyższonego ryzyka znajdują się osoby starsze (50+), palacze, osoby z chorobami przewlekłymi płuc oraz z obniżoną odpornością. Dla nich zakażenie może mieć szczególnie ostry przebieg.
Profilaktyka i kontrole.
Służby sanitarne zalecają administratorom budynków oraz właścicielom obiektów turystycznych następujące działania zapobiegawcze: regularną dezynfekcję i czyszczenie urządzeń natryskowych (pryszniców, węży, sitkek), okresowe płukanie całej instalacji wodnej zarówno ciepłej, jak i zimnej, oraz utrzymywanie odpowiednio wysokiej temperatury wody użytkowej – minimum 60°C na wyjściu z podgrzewaczy. W praktyce oznacza to, że np. hotele po przerwie w działalności powinny przepłukać wszystkie prysznice gorącą wodą, a miejskie sieci wodociągowe latem utrzymują wyższą temperaturę w bojlerach. Inspektoraty Sanitarne rozesłały do zarządców budynków (szczególnie placówek publicznych jak szpitale, domy opieki, szkoły) instrukcje postępowania przy ponownym uruchamianiu instalacji po dłuższym przestoju. W miastach, gdzie w ubiegłym roku wykryto Legionellę (jak Rzeszów czy okolice), w 2025 przeprowadzono dodatkowe badania jakości wody – szczęśliwie nie stwierdzono nowych ognisk zakażenia. 
Czego unikać?
Dla przeciętnego obywatela kluczowe jest zachowanie podstawowych środków ostrożności: w upalne dni warto unikać bliskiego kontaktu z aerozolem wodnym nieznanego pochodzenia. Przykładowo, nie pić wody z przypadkowych węży ogrodowych, ostrożnie korzystać z miejskich fontann (nie zanurzać twarzy) i dbać o czystość klimatyzatorów domowych. Legionella nie przenosi się z człowieka na człowieka, a jedynie poprzez wdychanie skażonych mikrokropelek wody – dlatego nie stanowi zagrożenia przy piciu wody czy kontakcie skórnym, ale już np. branie prysznica w skażonej instalacji jest ryzykowne.
Wyciągnięte lekcje.
Tragiczny wybuch legionellozy w Rzeszowie rok wcześniej spowodował wzmożenie wysiłków na szczeblu krajowym. Wprawdzie dokładna przyczyna tamtej epidemii do dziś jest badana (podejrzewano skażenie miejskiej sieci ciepłowniczej lub fontanny), ale już teraz Ministerstwo Zdrowia wspólnie z GIS przygotowuje zaostrzenie przepisów dotyczących kontroli Legionelli. Rozważane jest wprowadzenie obowiązkowych badań na obecność tej bakterii w sieciach ciepłej wody użytkowej w budynkach użyteczności publicznej. Polska musi też wdrożyć unijną dyrektywę w sprawie jakości wody – opóźnienia w tym zakresie były krytykowane przez ekspertów. Sanepid ostrzega: „Legionella to cena, jaką płacimy za wieloletnią eksploatację i zaniedbania w utrzymaniu instalacji wodnych. Niestety zapadliska (problemy) będą – mieszkańcy powinni obserwować każdą oznakę możliwego zagrożenia.” – mówi obrazowo prof. Marek Cała z AGH. Choć odnosił się on do zapadlisk górniczych, analogicznie można to odnieść do legionelli: musimy nauczyć się żyć z tym zagrożeniem, minimalizując ryzyko przez sumienne przestrzeganie zasad higieny instalacji.
Dobra wiadomość jest taka, że istnieją szczepionki przeciwko najgroźniejszemu skutkowi zakażenia, czyli kleszczowemu zapaleniu mózgu (KZM). GIS zaleca szczepienia szczególnie osobom często przebywającym na terenach o wysokim ryzyku (np. leśnikom, rolnikom, turystom aktywnie spędzającym czas na łonie natury). Wiele przychodni oferuje takie szczepienia – warto zapytać lekarza rodzinnego o dostępność preparatu przeciw KZM. Niestety, przeciw samej boreliozie nie dysponujemy jeszcze szczepionką, dlatego kluczowa pozostaje profilaktyka i szybkie leczenie antybiotykiem w razie zakażenia.
Podsumowując: sezon letni 2025 przyniósł istotny wzrost zagrożeń ze strony Legionelli, ale dzięki intensywnym działaniom prewencyjnym – monitoringowi instalacji, edukacji użytkowników i stałym komunikatom GIS – nie doszło do nowych wybuchów epidemii tej choroby. Mimo to służby są czujne, a społeczeństwo coraz bardziej świadome. Każdy z nas, dbając o proste środki (jak np. regularne odkażanie prysznica w domu, przepuszczanie gorącej wody po dłuższym urlopie czy niebagatelizowanie objawów infekcji dróg oddechowych latem), dokłada cegiełkę do wspólnego bezpieczeństwa sanitarnego.
