Temat obrony cywilnej w Polsce od lat budzi emocje i pytania. Czy mamy realnie funkcjonujący system? Jakie są relacje między Obroną Powszechną (OP), Ochroną Ludności (OL) i Obroną Cywilną (OC)? Dyskusja panelowa podczas Euro Target Show 2025 zgromadziła ekspertów z różnych środowisk – naukowców, praktyków wojskowych i liderów organizacji społecznych – aby zmierzyć się z tym kluczowym pytaniem.
Panel prowadził Jarosław Goraj (CCD Skills, Stowarzyszenie Świadoma Obrona Cywilna). W rozmowie udział wzięli:
- dr inż. Franciszek R. Krynojewski – specjalista ds. OC i zarządzania kryzysowego,
- Krzysztof Papadis – prezes Polskiego Związku Strzelectwa Obronnego, twórca trenażera Smart Target,
- płk rez. Przemysław „Wader” Wardowski – były żołnierz wojsk specjalnych.
Obrona Powszechna – idea i praktyka
Już na początku rozmowy padło kluczowe pytanie: czym jest obrona powszechna?
– To system, który zakłada udział całego społeczeństwa w procesie ochrony państwa i ludności – wyjaśniał dr Krynojewski. W założeniu OP obejmuje nie tylko siły zbrojne, ale też administrację, instytucje, organizacje społeczne i obywateli. Problem w tym, że w Polsce brakuje praktycznego przełożenia tej koncepcji na konkretne działania. 
Filary obrony cywilnej
Paneliści wskazali kilka kluczowych filarów, które powinny stanowić podstawę OC:
- edukacja i przygotowanie społeczeństwa,
- wykorzystanie kompetencji ochotników i rezerwistów,
- mentalne i kulturowe przygotowanie do kryzysu,
- koordynacja działań między instytucjami,
- realistyczne procedury, a nie jedynie dokumenty.
Wardowski podkreślał, że w wojsku nie ma miejsca na iluzje: – Jeśli chcemy mówić o obronie cywilnej, musimy odejść od fikcji i oprzeć system na realnych zdolnościach ludzi i organizacji.
Kto nadaje się do OC?
Uczestnicy zgodzili się, że do obrony cywilnej może włączyć się każdy obywatel, niezależnie od wieku czy zawodu. Kluczowe jest umiejętne dopasowanie kompetencji – od medyków i informatyków, po logistyków czy instruktorów sportu. – Obrona cywilna to nie tylko broń i mundur. To także wiedza, organizacja i gotowość do działania – zaznaczył Papadis.
Edukacja i samowystarczalność
Jak skutecznie przygotować społeczeństwo? Odpowiedź panelistów była jednoznaczna: poprzez edukację i praktykę. Szkoły powinny wprowadzać zajęcia z podstaw przetrwania, pierwszej pomocy i elementów proobronnych. – To nie luksus, to konieczność – podkreślał Krynojewski.
Jednocześnie wskazano na znaczenie samodzielności i samowystarczalności obywateli. W sytuacji kryzysowej państwo nie dotrze wszędzie natychmiast. Dlatego rodziny i lokalne wspólnoty muszą być przygotowane na pierwsze 72 godziny działania na własną rękę.
Broń i pozwolenia proobronne
Jednym z kontrowersyjnych tematów była kwestia broni w kontekście obrony cywilnej. Papadis argumentował, że dostęp do broni do celów proobronnych powinien być elementem systemu – oczywiście powiązany z odpowiednim szkoleniem i kontrolą. – Sama broń nie daje bezpieczeństwa, ale kompetencje z nią związane już tak – dodał.
Koordynacja i rola lidera
Wardowski wskazał na problem braku lidera systemu. – Mamy wiele instytucji, wiele inicjatyw, ale brakuje spójnej koordynacji i osoby czy organu, który naprawdę odpowiadałby za OC – mówił. Uczestnicy panelu podkreślali, że obrona cywilna nie może być rozproszona i chaotyczna – potrzebuje jasnej struktury i odpowiedzialności.
Zarządzanie kryzysowe w XXI wieku
Na zakończenie rozmowy eksperci omówili wyzwania dla zarządzania kryzysowego w nowej rzeczywistości. To już nie tylko powodzie czy pożary, ale też cyberataki, dezinformacja, migracje i zmiany klimatyczne. – XXI wiek wymaga nowego podejścia – elastycznego, realistycznego i opartego na współpracy państwa z obywatelami – podsumował Krynojewski.
Podsumowanie
Panel podczas Euro Target Show 2025 jasno pokazał, że w Polsce system OP, OL i OC istnieje bardziej w teorii niż w praktyce. Brakuje spójnej koordynacji, edukacji i wykorzystania potencjału społecznego. Jednocześnie eksperci byli zgodni: fundamentem musi być obywatel – świadomy, przygotowany i zaangażowany.
Najważniejszy wniosek?
Obronę cywilną trzeba budować oddolnie i realistycznie, bo bez społeczeństwa żadna ustawa nie zapewni nam bezpieczeństwa.
